1. หลักการและเหตุผล
กรุงเทพมหานครโดยสำนักผังเมืองได้ดำเนินการวางและจัดทำผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร (ปรับปรุงครั้งที่ 2) ซึ่งประกาศใช้บังคับโดยกฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร พ.ศ.2549 เมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม 2549 และตามมาตรา 26 แห่งพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ.2518 กำหนดว่ากฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวมให้ใช้บังคับได้ไม่เกินห้าปี และภายในหนึ่งปีก่อนระยะเวลาการใช้บังคับสิ้นสุดลงให้กรมโยธาธิการและผังเมืองหรือเจ้าพนักงานท้องถิ่นสำรวจว่าสภาพการณ์และสิ่งแวดล้อมมีการเปลี่ยนแปลงไปหรือไม่ กรณีที่เห็นว่ามีการเปลี่ยนแปลงในสาระสำคัญให้กรมโยธาธิการและผังเมืองหรือเจ้าพนักงานท้องถิ่นดำเนินการแก้ไขปรับปรุงผังเมืองรวมเสียใหม่ให้เหมาะสมก็ได้
สำนักผังเมืองได้ประเมินผลการใช้บังคับผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร พ.ศ.2549 แล้วเห็นว่าสถานการณ์ทางด้านเศรษฐกิจและการลงทุนมีการเปลี่ยนแปลงไป โดยเฉพาะการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่ลงทุนโดยภาครัฐ ประกอบกับกฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร พ.ศ.2549 ได้กำหนดประเภทและข้อกำหนดการใช้ประโยชน์ที่ดินที่มีรายละเอียดเพิ่มขึ้น ส่งผลให้เกิดความไม่ชัดเจนในทางปฏิบัติบางประการโดยเฉพาะส่วนที่คาบเกี่ยวกับกฎหมายอื่น สำนักผังเมืองจึงเห็นควรและมอบหมายให้ บริษัท กรุงเทพธนาคม จำกัด ดำเนินการวางและจัดทำผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร (ปรับปรุงครั้งที่ 3) เพื่อให้มีผังเมืองรวมที่สอดคล้องกับสภาพการณ์และสิ่งแวดล้อมของเมืองที่เปลี่ยนแปลงไป และสามารถใช้เป็นกรอบการพัฒนาเมืองได้อย่างมีประสิทธิภาพ
2. วัตถุประสงค์ของโครงการ
เพื่อวางและจัดทำผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร (ปรับปรุงครั้งที่ 3) ให้มีผลใช้บังคับต่อเนื่องจากกฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร พ.ศ.2549
3. ขอบเขตพื้นที่โครงการ
3.1 การวางและจัดทำผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร (ปรับปรุงครั้งที่ 3) ให้ดำเนินการครอบคลุมพื้นที่เขตการปกครองของกรุงเทพมหานคร โดยมีขอบเขตดังนี้
ทิศเหนือ จดแนวเขตจังหวัดนนทบุรี และจังหวัดปทุมธานี
ทิศตะวันออก จดแนวเขตจังหวัดฉะเชิงเทรา
ทิศใต้ จดแนวเขตจังหวัดสมุทรปราการ และอ่าวไทย
ทิศตะวันตก จดแนวเขตจังหวัดสมุทรสาคร และจังหวัดนครปฐม
3.2 การศึกษา รวบรวม และวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อประกอบการวางและจัดทำผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร (ปรับปรุงครั้งที่ 3) ให้ดำเนินการครอบคลุมพื้นที่ตามรายละเอียดการดำเนินงาน
4. ความเข้าใจในโครงการ
พระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ.2518 ได้กำหนดนิยามของ “การผังเมือง” หมายความว่า
“การวาง จัดทำ และดำเนินการให้เป็นไปตามผังเมืองรวมและผังเมืองเฉพาะในบริเวณเมืองและบริเวณที่เกี่ยวข้องหรือชนบท เพื่อสร้างหรือพัฒนาเมืองหรือส่วนของเมืองขึ้นใหม่หรือแทนเมืองหรือส่วนของเมืองที่ได้รับความเสียหาย เพื่อให้มีหรือทำให้ดียิ่งขึ้นซึ่งสุขลักษณะ ความสะดวกสบาย ความเป็นระเบียบ ความสวยงาม การใช้ประโยชน์ในทรัพย์สิน ความปลอดภัยของประชาชน และสวัสดิภาพของสังคม เพื่อส่งเสริมการเศรษฐกิจ สังคม และสภาพแวดล้อม เพื่อดำรงรักษาหรือบูรณะสถานที่และวัตถุที่มีประโยชน์หรือคุณค่าในทางศิลปกรรม สถาปัตยกรรม ประวัติศาสตร์ หรือโบราณคดี หรือเพื่อบำรุงรักษาทรัพยากรธรรมชาติ ภูมิประเทศที่งดงาม หรือมีคุณค่าในทางธรรมชาติ”
การวางและจัดทำผังเมืองรวมซึ่งโดยนิยามตามที่ได้กำหนดในพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ.2518 หมายความว่า “แผนผัง นโยบายและโครงการ รวมทั้งมาตรการควบคุมโดยทั่วไป เพื่อใช้เป็นแนวทางในการพัฒนา และการดำรงรักษาเมืองและบริเวณที่เกี่ยวข้องหรือชนบท ในด้านการใช้ประโยชน์ในทรัพย์สิน การคมนาคมและการขนส่ง การสาธารณูปโภค บริการสาธารณะและสภาพแวดล้อม เพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ของการผังเมือง”
ทั้งนี้ มาตรา 17 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าวได้กำหนดให้
“ผังเมืองรวมประกอบด้วย
(1) วัตถุประสงค์ในการวางและจัดทำผังเมืองรวม
(2) แผนที่แสดงเขตของผังเมืองรวม
(3) แผนผังซึ่งทำขึ้นเป็นฉบับเดียวหรือหลายฉบับพร้อมด้วยข้อกำหนด โดยมีสาระสำคัญ
ทุกประการหรือบางประการ ดังต่อไปนี้
(ก) แผนผังกำหนดการใช้ประโยชน์ที่ดินตามที่ได้จำแนกประเภท
(ข) แผนผังแสดงที่โล่ง
(ค) แผนผังแสดงโครงการคมนาคมและขนส่ง
(ง) แผนผังแสดงโครงการกิจการสาธารณูปโภค
(4) รายการประกอบแผนผัง
(5) นโยบาย มาตรการและวิธีดำเนินการเพื่อปฏิบัติตามวัตถุประสงค์ของผังเมืองรวม”
การวางและจัดทำผังเมืองรวมโดยกรุงเทพมหานครในฐานะ “เจ้าพนักงานท้องถิ่น” จะมีขั้นตอนการดำเนินการตามที่กำหนดในพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ.2518 ประกอบด้วย
(1) การขออนุมัติต่อคณะกรรมการผังเมืองในการวางและจัดทำผังเมืองรวมในท้องที่กรุงเทพมหานคร (มาตรา 18 วรรค 1) ทั้งนี้ กรุงเทพมหานครอาจขอคำแนะนำจากกรมโยธาธิการและผังเมืองในการวางและจัดทำผังเมืองรวมกรุงเทพมหานครก็ได้ (มาตรา 18 วรรค 3)
(2) การจัดให้มีการโฆษณาให้ประชาชนทราบ และจัดให้มีการประชุมเพื่อรับฟังข้อคิดเห็นของประชาชนในท้องที่กรุงเทพมหานครไม่น้อยกว่า 1 ครั้ง (มาตรา 19 วรรค 2) ทั้งนี้ รายละเอียดของการดำเนินการจะเป็นไปตาม กฎกระทรวงกำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขในการโฆษณา การประชุม และการรับฟังข้อคิดเห็นของประชาชนในการวางและจัดทำผังเมืองรวม พ.ศ.2552
(3) การแต่งตั้งคณะที่ปรึกษาผังเมืองรวมกรุงเทพมหานครประกอบด้วย ผู้แทนกรุงเทพมหานคร ผู้แทนกรมโยธาธิการและผังเมือง ผู้แทนส่วนราชการที่เกี่ยวข้องในท้องที่ที่วางผังเมืองรวม และบุคคลอื่นที่เห็นสมควรมีจำนวนรวมทั้งสิ้นไม่น้อยกว่า 15 คน และไม่เกิน 21 คน เพื่อให้คำปรึกษาและความคิดเห็นเกี่ยวกับผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร (มาตรา 21 วรรค 1)
ทั้งนี้การดำเนินการจะเป็นไปตามระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยการแต่งตั้งและการปฏิบัติหน้าที่ของคณะที่ปรึกษาผังเมืองรวม พ.ศ.2540
(4) การเสนอผังเมืองรวมกรุงเทพมหานครต่อกรมโยธาธิการและผังเมืองเพื่อพิจารณาให้ความเห็นในการแก้ไขเปลี่ยนแปลงผังเมืองรวมพร้อมด้วยเหตุผล (มาตรา 20)
(5) การดำเนินการแก้ไขเปลี่ยนแปลงผังเมืองรวมกรุงเทพมหานครตามความเห็นของกรมโยธาธิการและผังเมือง หรือแจ้งเหตุผลต่อกรมโยธาธิการและผังเมืองในกรณีที่ไม่เห็นด้วยกับความคิดเห็นดังกล่าว และเสนอผังเมืองรวมกรุงเทพมหานครต่อคณะกรรมการผังเมืองเพื่อพิจารณาให้ความเห็นชอบ (มาตรา 22)
(6) การปิดประกาศแผนที่แสดงเขตของผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร และเชิญชวนให้ผู้มีส่วนได้เสียไปตรวจดูแผนผังและข้อกำหนดของผังเมืองรวม และยื่นร้องขอให้แก้ไข เปลี่ยนแปลง หรือยกเลิกข้อกำหนดเกี่ยวกับการใช้ประโยชน์ที่ดินของผังเมืองรวมภายใน 90วัน นับแต่วันที่ปิดประกาศ (มาตรา 23) ทั้งนี้ รายละเอียดของการดำเนินการจะเป็นไปตามระเบียบของกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยวิธีการประกาศเชิญชวนให้ผู้มีส่วนได้เสียไปตรวจดูแผนผัง พ.ศ.2540 ฉบับที่ 2 พ.ศ.2547 และฉบับที่ 3 พ.ศ.2550
(7) การเสนอคำร้องขอของผู้มีส่วนได้เสียพร้อมด้วยความเห็นผ่านกรมโยธาธิการและผังเมือง เพื่อเสนอให้คณะกรรมการผังเมืองพิจารณาให้แก้ไข เปลี่ยนแปลง หรือยกเลิกข้อกำหนด หรือให้ยกคำร้องขอนั้น (มาตรา 24) ทั้งนี้ การดำเนินการจะเป็นไปตาม “หลักเกณฑ์การพิจารณาคำร้องของผู้มีส่วนได้เสียยื่นคำร้องขอให้แก้ไขหรือเปลี่ยนแปลงหรือยกเลิกข้อกำหนดเกี่ยวกับการใช้ประโยชน์ที่ดินของผังเมืองรวม”
(8) การดำเนินการตามคำสั่งของคณะกรรมการผังเมืองในการให้แก้ไข เปลี่ยนแปลงหรือยกเลิกข้อกำหนดเกี่ยวกับการใช้ประโยชน์ที่ดินของผังเมืองรวมตามคำร้องขอของผู้มีส่วนได้เสีย หรือคณะกรรมการผังเมืองสั่งให้ยกคำร้องขอนั้น และกรมโยธาธิการและผังเมืองเสนอรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเพื่อดำเนินการออกกฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวมกรุงเทพมหานครต่อไป
ทั้งนี้ มาตรา 26 แห่งพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ.2518 ได้กำหนดให้การใช้บังคับผังเมืองรวมให้กระทำโดยกฎกระทรวงซึ่งจะมีระยะเวลาในการใช้บังคับไม่เกิน 5 ปี อย่างไรก็ตามในระหว่างการใช้บังคับกฎกระทรวงดังกล่าว กรุงเทพมหานครอาจแก้ไขปรับปรุงผังเมืองรวมให้เหมาะสมกับสภาพการณ์และสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไปหรือเพื่อประโยชน์แห่งรัฐก็ได้ และภายในหนึ่งปีก่อนที่ระยะเวลาการใช้บังคับกฎกระทรวงดังกล่าวสิ้นสุดลง กรุงเทพมหานครจะต้องสำรวจสภาพการณ์และสิ่งแวดล้อมในการใช้ผังเมืองรวมว่าได้มีการเปลี่ยนแปลงไปหรือไม่ หากเห็นว่าสภาพการณ์และสิ่งแวดล้อมไม่มีการเปลี่ยนแปลงในสาระสำคัญ กรุงเทพมหานครอาจจัดให้มีการประชุมเพื่อรับฟังความคิดเห็นของประชาชนและหากไม่มีผู้ใดคัดค้าน กรุงเทพมหานครโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการผังเมืองอาจขยายระยะเวลาการใช้บังคับกฎกระทรวงดังกล่าวได้อีก 5 ปี แต่หากเห็นว่าสภาพการณ์และสิ่งแวดล้อมมีการเปลี่ยนแปลงในสาระสำคัญ ให้กรุงเทพมหานครดำเนินการแก้ไขปรับปรุงผังเมืองรวมให้มีความเหมาะสมต่อไป ทั้งนี้ หากไม่สามารถดำเนินการแก้ไขผังเมืองรวมได้ทันภายในระยะเวลาที่กฎกระทรวงดังกล่าวใช้บังคับ ให้กรุงเทพมหานครโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการผังเมืองขยายระยะเวลาการใช้บังคับกฎกระทรวงดังกล่าวได้อีก 2 ครั้ง ครั้งละไม่เกิน 1 ปี
โดยที่กรุงเทพมหานครได้มีการวาง จัดทำ และการใช้บังคับผังเมืองรวมโดยอาศัยอำนาจแห่งพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ.2518 อย่างต่อเนื่องตามลำดับ ซึ่งในปัจจุบันได้มีการใช้บังคับผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร (ปรับปรุงครั้งที่ 2) โดยกฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร พ.ศ.2549 และกรุงเทพมหานครโดยสำนักผังเมืองได้ประเมินผลการใช้บังคับผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร พ.ศ.2549 แล้วเห็นว่าสถานการณ์ทางด้านเศรษฐกิจและการลงทุนมีการเปลี่ยนแปลงไปโดยเฉพาะการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่ลงทุนโดยภาครัฐ ประกอบกับกฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร พ.ศ.2549 ได้กำหนดประเภทและข้อกำหนดการใช้ประโยชน์ที่ดินที่มีรายละเอียดเพิ่มขึ้น ส่งผลให้เกิดความไม่ชัดเจนในทางปฏิบัติบางประการโดยเฉพาะส่วนที่คาบเกี่ยวกับกฎหมายอื่น
สำนักผังเมืองกรุงเทพมหานครจึงเห็นควรให้ดำเนินการวางและจัดทำผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร (ปรับปรุงครั้งที่ 3) เพื่อให้มีผังเมืองรวมที่สอดคล้องกับสภาพการณ์และสิ่งแวดล้อมของเมืองที่เปลี่ยนแปลงไป และสามารถใช้เป็นกรอบการพัฒนาเมืองได้อย่างมีประสิทธิภาพต่อไป
